Yabancı Cisim Yutulmasında İlk Yardım

Yabancı cisim yutulması; çocuklarda daha sık görülse de yetişkinlerde de ortaya çıkabilen, bazı durumlarda acil müdahale gerektiren bir sağlık sorunudur. Yutulan cismin şekli, büyüklüğü, içeriği ve solunum yolunu etkileyip etkilemediği, uygulanacak ilk yardımın niteliğini belirler.

Özellikle pil, mıknatıs, keskin veya sivri cisimler yutulduğunda kişi kendini iyi hissetse bile zaman kaybetmeden tıbbi yardım alınmalıdır. Yabancı cisim soluk borusunu tıkıyorsa konu basit bir “cisim yutma” durumu olmaktan çıkar ve boğulma aciline dönüşür.

Yabancı cisim yutulmasında ilk adım nedir?

Öncelikle kişinin nefes alıp almadığı, konuşup konuşamadığı ve etkili şekilde öksürüp öksüremediği değerlendirilmelidir. Kişi rahat nefes alıyor, konuşabiliyor ve güçlü biçimde öksürebiliyorsa çoğu durumda öksürmesine izin vermek en doğru yaklaşımdır.

• Kişiyi sakinleştirin ve yalnız bırakmayın.
• Yuttuğu cismin ne olduğunu ve yaklaşık ne zaman yuttuğunu öğrenmeye çalışın.
• Cismin ambalajı, eşinden kalan parçası veya benzeri varsa sağlık ekibine göstermek üzere saklayın.
• Kişi nefes alabiliyorsa zorla su, yemek veya başka bir şey vermeyin.
• Kusmasını sağlamaya çalışmayın.
• Ağız içinde cisim görünmüyorsa parmağınızı boğaza sokarak çıkarmaya çalışmayın.

Yabancı cisim soluk yolunu tıkamışsa ne yapılır?

Kişi konuşamıyor, nefes alamıyor, etkili öksüremiyor, morarıyor veya ellerini boğazına götürüyorsa ciddi hava yolu tıkanıklığı söz konusu olabilir. Bu durumda hemen 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın veya çevrenizden aramasını isteyin.

Yetişkinlerde ve 1 yaşından büyük çocuklarda

Kişi bilinci açık ancak nefes alamıyorsa:

1. Kişiye öksürmesini söyleyin. Etkili öksürebiliyorsa müdahaleyi engellemeyin.
2. Öksüremiyor veya nefes alamıyorsa kişinin yanına ve biraz arkasına geçin.
3. Kürek kemikleri arasına elinizin topuk kısmıyla 5 güçlü sırt vuruşu uygulayın.
4. Cisim çıkmazsa kişinin arkasına geçerek göbek deliği ile göğüs kemiği arasındaki bölgeye 5 karın basısı uygulayın. Bu uygulama Heimlich manevrası olarak bilinir.
5. Cisim çıkana, kişi nefes alana veya bilincini kaybedene kadar 5 sırt vuruşu ve 5 karın basısını dönüşümlü olarak sürdürün.

Hamilelerde ve belirgin şekilde kilolu kişilerde karın basısı yerine göğüs basısı uygulanmalıdır. Bu konuda eğitimli değilseniz 112 çağrı merkezi görevlisinin yönlendirmelerini izleyin.

1 yaşından küçük bebeklerde

Bebeklerde karın basısı veya Heimlich manevrası uygulanmaz. Bebek nefes alamıyor ve etkili öksüremiyorsa:

1. Bebeği yüzüstü olacak şekilde ön kolunuzun üzerine alın; başı gövdesinden daha aşağıda olsun.
2. Kürek kemikleri arasına elinizin topuk kısmıyla 5 sırt vuruşu yapın.
3. Cisim çıkmazsa bebeği dikkatlice sırtüstü çevirin.
4. Göğüs kemiğinin ortasına, iki parmağınızla 5 göğüs basısı uygulayın.
5. Cisim çıkana veya bebek nefes alana kadar bu iki yöntemi dönüşümlü olarak tekrarlayın.

Bebek bilincini kaybederse 112’yi arayın ve çağrı merkezi görevlisinin yönlendirmesiyle temel yaşam desteğine başlayın. Ağız içinde cisim görünmüyorsa körlemesine parmakla arama yapmayın.

Yabancı cisim yutulduğunda ne zaman 112 aranmalı?

Pil yutulması neden özellikle tehlikelidir?

Özellikle düğme piller, yemek borusuna takıldığında kısa sürede elektriksel ve kimyasal hasara yol açabilir. Bu nedenle pil yutan kişinin herhangi bir şikâyeti olmasa bile beklenmemelidir. Pilin türünü ve yaklaşık yutulma zamanını öğrenmeye çalışarak doğrudan acil servise başvurun.

Kişiyi kusturmayın, yiyecek veya içecek vermeyin ve pilin kendiliğinden çıkmasını beklemeyin. Pilin yerini belirlemek için sağlık kuruluşunda görüntüleme yapılması gerekebilir.

Mıknatıs yutulması durumunda ne yapılmalı?

Mıknatıslar bağırsakların farklı bölümlerinde birbirini çekerek dokuları sıkıştırabilir. Bu durum bağırsak tıkanıklığına, kanlanma bozukluğuna veya delinmeye neden olabilir. Birden fazla mıknatıs, mıknatıs ile birlikte metal bir parça ya da oyuncak parçası yutulması halinde acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Çocuğun iyi görünmesi, mıknatısların zararsız olduğu anlamına gelmez. Evde dışkıyla çıkmasını beklemek veya bol su içirmek güvenli bir yaklaşım değildir.

Yutulan cisim yemek borusuna takılırsa belirtiler nelerdir?

Yabancı cisim yemek borusunda kaldığında şu belirtiler görülebilir:

• Boğazda veya göğüste takılma hissi
• Yutkunma güçlüğü ya da hiç yutamama
• Aşırı salya akması
• Öksürük, öğürme veya ses değişikliği
• Boğaz, göğüs veya karın ağrısı
• Kusma
• Nefes almada güçlük

Kişi kendi tükürüğünü bile yutamıyorsa yemek veya su vermeyin. Cismi ekmek, muz, pirinç ya da başka bir yiyecekle aşağı itmeye çalışmak yaralanmayı artırabilir. Bu durumda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Hangi cisimler daha yüksek risk taşır?

• Düğme piller: Yemek borusunda yanık ve delinmeye yol açabilir.
• Mıknatıslar: Bağırsak duvarlarını birbirine çekerek ciddi hasar oluşturabilir.
• Keskin ve sivri cisimler: Yemek borusunu veya bağırsakları yaralayabilir.
• Büyük cisimler: Yemek borusunda ya da bağırsakta tıkanmaya neden olabilir.
• Su emen oyuncak parçaları: Bağırsakta büyüyerek tıkanıklık oluşturabilir.
• Kimyasal içeren veya toksik parçalar: Zehirlenme riski yaratabilir.

Yabancı cisim yutulduktan sonra ne yapılmamalı?

• Kişiyi kusturmaya çalışmayın.
• Boğaza körlemesine parmak, kaşık veya başka bir cisim sokmayın.
• Cismi ekmek, yemek veya suyla aşağı itmeye çalışmayın.
• Pil, mıknatıs veya keskin cisimlerde evde gözlem yapmakla yetinmeyin.
• Belirti yok diye özellikle çocuklarda durumu önemsememezlik etmeyin.
• Doktor önerisi olmadan müshil, yağ veya başka bir ilaç kullanmayın.

Yabancı cisim yutulması nasıl önlenir?

Çocuklarda yabancı cisim yutulmasını önlemek için küçük parçalar içeren oyuncaklar erişilemeyecek yerlerde tutulmalı, yaşa uygun oyuncaklar seçilmeli ve çocuk yemek yerken mutlaka gözetim altında olmalıdır. Kuruyemiş, üzüm, sert şeker ve benzeri yiyecekler küçük çocuklara uygun şekilde hazırlanmalıdır.

Piller, mıknatıslar, madeni paralar, düğmeler, iğneler ve küçük oyuncak parçaları kapalı dolaplarda saklanmalıdır. Kullanılmış düğme piller hemen güvenli biçimde atılmalı; pil bölmesi vidalı olmayan oyuncaklar küçük çocuklardan uzak tutulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Yabancı cisim yutan kişi su içebilir mi?

Nefes alabilen ve belirti yaşamayan kişide bile özellikle pil, mıknatıs veya keskin cisim şüphesi varsa sağlık değerlendirmesi yapılana kadar yiyecek ve içecek vermemek daha güvenlidir. Kişi yutamıyor, salyası akıyor veya nefes almakta zorlanıyorsa kesinlikle ağızdan bir şey vermeyin.

Yutulan cisim dışkıyla çıkar mı?

Çok küçük, yuvarlak ve zararsız bazı cisimler kendiliğinden ilerleyebilir. Ancak cismin dışkıyla çıkmasını beklemek her durumda güvenli değildir. Pil, mıknatıs, keskin veya büyük cisimlerde tıbbi değerlendirme şarttır.

Yabancı cisim yutulmasında hastaneye gidilmeli mi?

Solunum güçlüğü, yutamama, göğüs veya karın ağrısı, kusma, kanama, pil ya da mıknatıs yutulması gibi durumlarda acil servise başvurulmalıdır. Şüphe duyduğunuzda 112 Acil Çağrı Merkezi’nden destek alın.

Sonuç

Yabancı cisim yutulmasında ilk yardımın temel amacı, öncelikle hava yolunun açık olup olmadığını değerlendirmek ve tehlikeli müdahalelerden kaçınmaktır. Kişi nefes alamıyorsa boğulma ilk yardımına başlanmalı; pil, mıknatıs, keskin veya büyük bir cisim söz konusuysa belirti beklenmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Bu bilgiler genel ilk yardım amaçlıdır ve doktor muayenesinin yerine geçmez. Acil durumlarda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın.